آیا فرزندتان از امتحان کردن چیزهای جدید میترسد؟
آیا در جمع کمحرف است، برای انجام کارهای ساده دائماً از شما تأیید میگیرد یا بعد از یک اشتباه خودش را سرزنش میکند؟
گاهی والدین تصور میکنند این رفتارها بخشی از شخصیت کودک است و با بزرگتر شدن او برطرف میشود. در بسیاری از موارد، چنین رفتارهایی طبیعی و موقتی هستند؛ اما اگر به شکل مداوم و در موقعیتهای مختلف دیده شوند، بهتر است والدین با دقت بیشتری وضعیت کودک را بررسی کنند.
یکی از موضوعاتی که در رشد عاطفی و اجتماعی کودک اهمیت زیادی دارد، اعتماد به نفس است.
اعتماد به نفس سالم به کودک کمک میکند تواناییهای خودش را بشناسد، برای تجربههای جدید آماده باشد، اشتباه کردن را بخشی از یادگیری بداند و در مواجهه با مشکلات سریعاً تسلیم نشود.
اما چطور میتوان فهمید اعتماد به نفس کودک در وضعیت مناسبی قرار دارد؟
یکی از راههای اولیه، توجه به رفتارهای روزمره کودک و استفاده از تست اعتماد به نفس کودکان به عنوان یک ابزار غربالگری است.
۱۰ نشانه که میگوید فرزند شما به خودش اعتماد ندارد
دیدن یکی از این رفتارها به تنهایی به معنی پایین بودن اعتماد به نفس کودک نیست؛ اما تکرار چند مورد از آنها در موقعیتهای مختلف میتواند دلیلی برای توجه بیشتر والدین باشد.
۱. ترس از امتحان کردن چیزهای جدید
آیا کودک قبل از شروع یک فعالیت جدید میگوید:
«من بلد نیستم.»
«حتماً خرابش میکنم.»
«من نمیتونم.»
ترس از تجربههای جدید میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. یکی از این دلایل، نگرانی از شکست یا قضاوت دیگران است.
بهتر است والدین کودک را مجبور به انجام کاری نکنند، بلکه فرصت تجربه کردن فعالیتهای کوچک و متناسب با سن را برای او فراهم کنند.
۲. ترس زیاد از اشتباه کردن
اشتباه کردن بخش طبیعی یادگیری است.
اما بعضی کودکان تصور میکنند اشتباه مساوی با «بد بودن» یا «باهوش نبودن» است.
اگر کودک بعد از هر اشتباه شدیداً خودش را سرزنش میکند، بهتر است والدین واکنش خودشان را بررسی کنند.
به جای:
«چرا این اشتباه رو کردی؟»
میتوان گفت:
«اشتباه پیش میاد؛ بیا ببینیم دفعه بعد چطور میتونیم بهتر انجامش بدیم.»
۳. گفتن مداوم «من نمیتوانم»
یکی از جملاتی که والدین بهتر است به آن توجه کنند، «من نمیتوانم» است.
اگر کودک قبل از امتحان کردن یک فعالیت مطمئن است که شکست خواهد خورد، شاید لازم باشد درباره دلیل این باور با او صحبت شود.
گاهی کودک واقعاً نمیداند چگونه یک کار را انجام دهد و گاهی مشکل اصلی، ترس از شکست است.
۴. مقایسه خودش با دوستان و همکلاسیها
«اون از من بهتره.»
«من مثل دوستم باهوش نیستم.»
«همه بهتر از من هستند.»
مقایسه مداوم خود با دیگران میتواند باعث شود کودک ارزش خودش را فقط با موفقیتهای دیگران بسنجد.
بهتر است به جای مقایسه کودک با دیگران، پیشرفت او را با عملکرد قبلی خودش مقایسه کنیم.
۵. کمحرفی شدید در جمع
هر کودک کمحرفی الزاماً اعتماد به نفس پایینی ندارد.
برخی کودکان آرام، محتاط یا درونگراتر هستند.
اما اگر کودک در موقعیتهای مختلف از صحبت کردن، سؤال پرسیدن یا بیان نظر خودش بهشدت اجتناب میکند، بهتر است این رفتار در طول زمان مشاهده شود.
۶. نیاز دائمی به تأیید والدین
«مامان خوبه؟»
«درسته؟»
«مطمئنی؟»
«این کار رو درست انجام دادم؟»
تأیید گرفتن از والدین طبیعی است، اما اگر کودک برای تصمیمهای بسیار ساده نیز دائماً نیازمند تأیید باشد، میتوان به تدریج فرصت تصمیمگیری مستقل و متناسب با سن را برای او ایجاد کرد.
۷. رها کردن کارها بعد از اولین شکست
کودک قرار نیست همیشه موفق شود.
یکی از نشانههای رشد سالم این است که کودک بتواند بعد از شکست، دوباره تلاش کند.
اگر کودک پس از یک اشتباه یا شکست کوچک بلافاصله فعالیت را کنار میگذارد، والدین میتوانند به جای تمرکز روی نتیجه، تلاش و پشتکار او را مورد توجه قرار دهند.
۸. سرزنش کردن خودش
برخی کودکان بعد از اشتباه جملاتی مانند این میگویند:
«من همیشه خراب میکنم.»
«من اصلاً خوب نیستم.»
«من هیچ کاری بلد نیستم.»
تکرار مداوم خودگوییهای منفی موضوعی است که بهتر است والدین آن را نادیده نگیرند.
هدف این نیست که فوراً به کودک بگوییم «این حرف درست نیست»، بلکه بهتر است ابتدا احساس او را بشنویم و سپس کمک کنیم بین «اشتباه کردن» و «بد بودن» تفاوت بگذارد.
۹. اجتناب از مسئولیتهای متناسب با سن
گاهی کودک از انجام کارهایی که از عهده آنها برمیآید فرار میکند، چون میترسد اشتباه کند.
سپردن مسئولیتهای کوچک میتواند فرصت مناسبی برای تجربه موفقیت ایجاد کند.
مثلاً مرتب کردن وسایل شخصی، انتخاب لباس از میان چند گزینه یا کمک در کارهای ساده خانه.
۱۰. ناراحتی شدید بعد از شکست
ناراحت شدن بعد از شکست طبیعی است.
اما اگر یک شکست کوچک باعث شود کودک برای مدت قابل توجهی ناراحت بماند، خودش را سرزنش کند یا از تلاش دوباره اجتناب کند، بهتر است والدین با دقت بیشتری شرایط را بررسی کنند.
تست اعتماد به نفس کودکان ۷ تا ۱۲ سال
اگر میخواهید ارزیابی اولیهای از وضعیت اعتماد به نفس فرزندتان داشته باشید، میتوانید از تست اعتماد به نفس کودکان ۷ تا ۱۲ سال استفاده کنید.
این تست با تمرکز بر موضوعاتی مانند:
- احساس توانمندی کودک
- برخورد با شکست
- ترس از اشتباه
- ارتباط با دوستان
- بیان نظر
- امتحان کردن فعالیتهای جدید
- نگرش کودک نسبت به خودش
- میزان خودگوییهای منفی
به والدین کمک میکند تصویر اولیهای از وضعیت کودک به دست آورند.
نقش والدین در شکلگیری اعتماد به نفس کودک
کودک بخش زیادی از تصویر ذهنی خود درباره خودش را از محیط اطرافش دریافت میکند.
نحوه صحبت والدین، واکنش آنها به اشتباهات کودک، میزان فرصتهایی که برای استقلال به او داده میشود و حتی نحوه برخورد با موفقیت و شکست میتواند در تجربه کودک از توانمندی خودش نقش داشته باشد.
به همین دلیل، تربیت کودک فقط به آموزش درس و مهارت محدود نمیشود.
والدین باید درباره موضوعاتی مانند استقلال، مسئولیتپذیری، ارتباط با دیگران، مدیریت احساسات، عزت نفس و نحوه برخورد با اشتباهات نیز اطلاعات کافی داشته باشند.
اگر به دنبال منابع آموزشی منسجم در زمینه تربیت فرزند هستید، مجموعههای آموزشی مرتبط با تربیت کودک میتوانند در کنار مطالعه منابع معتبر و مشورت با متخصصان مورد استفاده قرار بگیرند.
در فروشگاه کودک الکترونیک، مجموعه تربیت کودک و نوجوان دکتر هلاکویی شامل مجموعههایی برای بازههای سنی مختلف از تولد تا نوجوانی ارائه شده است. طبق اطلاعات صفحه محصول، این مجموعه چهار بخش سنی «تولد تا ۳ سالگی»، «۳ تا ۷ سالگی»، «۷ تا ۱۳ سالگی» و «۱۳ تا ۱۹ سالگی» دارد.
افزودن دیدگاه جدید